Archief

Mijn reis naar Mexico! Deel 3 ‘De Mayakalender’

In onze bus richting Chichén Itzá werd er al veel verteld over de Mayakalender. Het  bestaat uit een stelsel van tijdrekeningen, die gezamenlijk iedere dag vanaf het begin van de huidige kringloop (11 augustus 3114 v.Chr. in de gregoriaanse kalender) van een eenduidig kenmerk voorziet.

Het navolgende is o.a. afkomstig van Wikipedia, voor meer info struin internet af met als zoekterm ‘Mayakalender’:

De drie belangrijkste kalenders die de Maya gebruikten, waren de Lange telling voor historische doeleinden, de Haab als burgerlijke kalender en de Tzolkin als religieuze kalender. Alle drie de kalenders telden de dagen als in serie op elkaar volgend, zonder feitelijke synchronisatie met de Zon of Maan. Door dit puur op het tellen van dagen gebaseerde systeem is vooral de Lange telling wel vergelijkbaar met moderne tellingen zoals de Juliaanse dag, of de datumtelling in computersystemen. Ook “modern” lijkt het feit dat elke telling begint bij nul en niet bij 1 zoals in de meeste andere kalendersystemen.

Lange telling

De Lange telling van de Mayakalender is een tijdrekeningsstelsel waarmee iedere dag vanaf het begin van de huidige periode eenduidig weergegeven kan worden. Volgens de meest gehanteerde GMT-correlatie (de correlatie van Goodman-Martinez-Thompson) is de Lange Telling begonnen op 11 augustus 3114 v.Chr. volgens de proleptische Gregoriaanse kalender (het jaar -3113 volgens de astronomische conventie, waarin ook het jaar 0 wordt meegeteld).

De telling is voornamelijk gebaseerd op het twintigtallig stelsel. Dit stelsel is vermoedelijk afgeleid van het aantal tenen en vingers van een mens. Een dag werd een kin genoemd, een 20-tal dagen een uinal. Er gingen 18 uinals in een steen of tun. Iedere tun van 360 dagen was het de gewoonte om een steen (of stèle) op te richten. De tun komt dus bijna overeen met een jaar, maar moet niet met een haab van 365 dagen verward worden. Behoudens de 18 uinal in een tun, werden alle hogere periodes meestal in twintigtallen gedacht. Er gingen bijvoorbeeld 20 tun in een katun en 20 katun in een baktun. Boven de baktun waren er nog grotere eenheden, bijvoorbeeld de calabtun = 20 pictun = 400 baktun (= ca 157700 jaar).

Het einde van een katun ging vaak met rituelen gepaard en met het oprichten van een gedenksteen. Voor de baktun en de nog hogere tijdseenheden gold dit veel minder. Hoewel de grotere kringlopen niet vaak gebruikt werden, hadden ze bijzondere betekenis; er bestaat zelfs een enkele aanduiding van de ouderdom van het universum (zie hieronder).

De belangrijkste kringlopen van de tijdrekening zijn:

  • de Heren van de Nacht (Maya) van 9 dagen, de namen zijn onbekend
  • de vier kwadranten van 819 dagen elk
  • de Tzolkin van 260 dagen. De tzolkin bestaat zelf uit 2 cycli van respectievelijk 13 en 20 dagen, die gecombineerd één cyclus van 260 dagen opleveren
  • de Haab van 365 dagen
  • de kalender-kringloop van 52 jaar
  • de Lange telling gebaseerd op de tun (steen) van 360 dagen. De tun werd gebruikt als basis voor langere tijdspannen, zoals de katun (20 tun).

Daarnaast werden de kringlopen van de maan en de planeten (vooral Venus) bijgehouden.

Cycli

samenstelling

aantal dagen

aantal jaren

kin 1
uinal 20 kin 20
tun 18 uinal 360 0,986
katun 20 tun 7200 19,7
baktun 20 katun 144 000 394,3
pictun 20 baktun 2 880 000 7885
calabtun 20 piktun 57 600 000 157 704
kinchiltun 20 calabtun 1 152 000 000 3 154 071
alautun 20 kinchiltun 23 040 000 000 63 081 429

De lange cyclus bestaat uit een hiërarchie van cycli zoals in bovenstaande tabel. Elke cyclus bestaat uit 20 kortere cycli, behalve de tun, die met zijn 18 x 20 dagen elk jaar vijf dagen tekort liep op het zonnejaar. Volgens het Maya-geloof zou de wereld na elke pictun-cyclus van ongeveer 7885 jaren vernietigd en opnieuw gecreëerd worden. De huidige cyclus eindigt op 12 oktober 4772 volgens de gregoriaanse kalender. Data worden geschreven als volgt:

baktun . katun . tun . uinal . kin

De einddatum van de huidige kringloop wordt soms weergegeven als 13.0.0.0.0, maar strikt genomen bestaat er geen enkel monument waarop we deze datum terugvinden (wel als als einde van een tijdsperiode van 13 Baktun). Volgens de meest gehanteerde GMT-correlatie (de correlatie van Goodman-Martinez-Thompson) valt deze dag op 21 december 2012. Deze dag is een datum 4 Ahau 3 Kankin (niet 4 Ahau 8 Cumku) en is door de Maya’s vermeld op Tortuguero Monument 6, met tevens een verwijzing naar het einde van de periode van 13 Baktun. Deze dag heeft volgens de Maya’s betrekking op het neerdalen van de God “Bolon Yokte”.

De huidige pictun komt pas op 15 oktober 4772 ten einde, maar valt na het einde van de Lange Telling.

In Maya-onderzoeksland zijn twee hoofdstromingen te onderscheiden met betrekking tot de wijze waarop de Lange Telling (ook wel aangeduid met Grote Cyclus) in het grotere geheel moet worden geplaatst. Volgens één stroming dient de Grote Cyclus in het kader van steeds korter wordende tijdperken te worden geplaatst, waarbij met name wordt gerefereerd aan het begin van de schepping van ruimte en tijd (gebaseerd op Stele 1 in Coba, zie boven).

Daarnaast bestaat er een stroming die de Grote Cyclus plaatst in het kader van een 5 keer zo lange cyclus die bij benadering overeenkomt met de precessiecyclus. In 2012 komt de Vijfde Grote Cyclus ten einde.

Beide stromingen zijn niet persé onverenigbaar, want 13 Pictun (zoals vermeld op Coba stele 1 en overeenkomend met precies 20 keer de duur van de Grote Cyclus) komt bij benadering overeen met 4 keer de precessiecyclus.

Hier volgt een overzicht van de reconstructie van de laatste vijf Grote Cycli (overeenkomend met de precessiecyclus):

Grote Cyclus

Begin

Eind

Eerste  23.614 v.C.   18.489 v.C.
Tweede  18.489 v.C.   13.364 v.C.
Derde  13.364 v.C.     8.239   v.C
Vierde    8.239 v.C.     3.114   v.C.
Vijfde    3.114 v.C.     2012   na C.

 

21 december 2012

De Maya’s hechtten belang aan deze datum. Bij navraag aan Ricardo (een van de Maya nazaten en één van de makers van mijn ‘geboortedag’ –Mayakalender) ziet hij deze dag niet met angst en beven tegemoet, in tegenstelling tot zovelen in Nederland en elders op de wereld. Op 21 december 2012 start de zesde Grote Cycli. Alle hemellichamen staan in één loodlijn boven elkaar boven de Piramide van Kukulcán in Chichén Itzá. En ik wil dit best geloven!

Mijn geboortedag in de versie van de Maya:

Lange telling: 12 baktun . 17 katun . 15 tun . 2 uinal . 13 kin

Totaal aantal dagen: 1.855.853